Hoofdelijke oplegging van de ontnemingsmaatregel: wenselijk?


Publicatie datum:

Is het invoeren van hoofdelijke oplegging wenselijk?

Gesponsorde koppelingen

1. Inleiding

In wetsvoorstel 32 194 (hierna: het wetsvoorstel) wordt voorzien in de mogelijkheid van hoofdelijke oplegging van de ontnemingsmaatregel. Dit houdt (kort gezegd) in dat wanneer er voordeel is verkregen uit strafbare feiten, die door twee of meer personen zijn gepleegd, dan kan aan elk dader hoofdelijk de verplichting worden opgelegd om het totaal verkregen voordeel te betalen. Het wetsvoorstel wil met deze mogelijkheid een bewijsprobleem en een executieprobleem oplossen.[1]

In deze paper zal ik bespreken of de mogelijkheid van hoofdelijke oplegging van de ontnemingsmaatregel wenselijk is. Ik zal eerst kort de huidige ontnemingsmaatregel weergeven. Vervolgens licht ik kort toe wat de mogelijkheid van hoofdelijke oplegging van de ontnemingsmaatregel zal inhouden. Ik zal hierin de voor- en nadelen van deze mogelijkheid weergeven. Ten slotte geef ik een korte conclusie, met daarin mijn mening over de wenselijkheid van de hoofdelijke oplegging.

[1] M.J. Borgers, T. Kooijmans en J.B.H.M. Simmelink, ‘Hoofdelijkheid bij ontneming van voordeel: Alweer een oplossing voor niet-bestaande problemen’, NJB 2007, p. 17-20.

2. Ontnemeningsmaatregel

De (huidige) ontnemingsmaatregel is opgenomen in art. 36e Sr. Wanneer de rechter overgaat tot het opleggen van een ontnemingsmaatregel beslist hij over het voordeelsbedrag en het ontnemingsbedrag. Het idee achter de ontnemingsregeling is dat de pleger van een strafbaar feit terug dient te worden gebracht in de positie die hij zou hebben gehad als hij het strafbaar feit niet zou hebben gepleegd.[1] Dat wil zeggen dat het ontnemingsbedrag gelijk is aan het voordeelsbedrag. De rechter kan op grond van lid 4 van bovengenoemd artikel het ontnemingsbedrag lager vaststellen dan het voordeelsbedrag.

De ontnemingsprocedure bestaat niet op zichzelf, het is een vervolg van de strafzaak. Voor het opleggen van de ontnemingsmaatregel geldt dat er sprake moet zijn van wederrechtelijke verkregen voordeel en er moet een veroordeling zijn in de onderhavige strafzaak.[2] Mocht de verdachte echter worden vrijgesproken in de onderliggende strafzaak, dan vervalt de opgelegde ontnemingsmaatregel van rechtswege. Een voordeelsontneming kan gebaseerd zijn op lid 2 en 3 van art. 36e Sr.

De rechter zal bij de ontnemingsprocedure vaak niet precies kunnen bepalen wat het daadwerkelijk verkregen voordeel is van de dader. Er bestaan twee manieren waarop voordeel kan worden berekend: de concrete en abstracte manier. De concrete manier gaat als volgt. Van ieder afzonderlijk strafbaar feit wordt het specifiek daardoor verkregen voordeel berekend.[3] Er wordt een berekening gemaakt van het gepleegde strafbaar feit, het daaruit verkregen voordeel en de ten behoeve van het feit gemaakte kosten. De abstracte manier is iets vlotter. Er wordt uitgegaan van een berekening van het verkregen voordeel over een bepaalde periode, waarbij geen directe causaal verband behoeft te worden aangetoond tussen dat berekende voordeel en de strafbare gedragingen.[4] Bij het bepalen van de omvang van het voordeelsbedrag dient de rechter rekening te houden met een in rechte vastgestelde vordering van een derdebenadeelde.[5]

Wanneer het om twee of meer daders gaat, zal de rechter per dader moeten bepalen wie welk deel van het totale voordeel heeft verkregen. Er is thans geen mogelijkheid tot hoofdelijke oplegging omdat art. 36e Sr. hierin niet voorziet. Met de invoering van het wetsvoorstel zal hieraan verandering komen, de rechter krijgt dan de bevoegdheid om de hoofdelijke oplegging toe te passen.

3. Hoofdelijke oplegging

De hoofdelijke oplegging zal (bij aanname van het wetsvoorstel) worden opgenomen in lid 7 van art. 36e Sr en zal als volgt luiden:

“Bij het vaststellen van het bedrag van het wederrechtelijk verkregen voordeel op

grond van het eerste en tweede lid ter zake van strafbare feiten die door twee of meer

personen zijn gepleegd, kan de rechter bepalen dat deze hoofdelijk dan wel voor een

door hem te bepalen deel aansprakelijk zijn voor de gezamenlijke betalingsverplichting.”

Voor het toepassen van dit lid moet het om strafbare feiten gaan die door twee of meer daders zijn gepleegd. De daders moeten in ieder geval samen verantwoordelijk kunnen worden gehouden voor het geheel van de misdrijven waarop de ontnemingsvordering is gebaseerd.[6] De daders moeten wel eerst veroordeeld worden, wil het openbaar ministerie overgaan tot ontneming. De rechter krijgt de bevoegdheid tot toepassing van hoofdelijke aansprakelijkheid, mocht hij het nodig achten dan kan hij dat opleggen. Dit zou betekenen dat – als de rechter het nodig acht – de daders die samen een strafbaar feit hebben gepleegd (en hiervoor zijn veroordeeld) allen de verplichting opgelegd kunnen krijgen tot het betalen van het totaal voordeelsbedrag. Het openbaar ministerie kan daarna kiezen bij wie zij dat bedrag verhalen.

Nu duidelijk is wat de hoofdelijke oplegging zal betekenen, zet ik hieronder de voor- en nadelen van deze mogelijkheid uiteen.

3.1 Voordelen

Lid 7 van art. 36e Sr. brengt bewijsvereenvoudiging met zich mee, ik zal dit aan de hand van een voorbeeld toelichten.

X en Y hebben samen een bank overvallen, zij hebben in totaal €20.000,- buitgemaakt. Beide daders worden hiervoor veroordeeld. Het openbaar ministerie start de ontnemingsprocedure, zowel X en Y zwijgen over het verkregen voordeel. Er kan niet worden aangetoond wie welk deel heeft verkregen. De rechter beslist dan over de hoogte van het voordeelsbedrag en legt op beide daders verplichting tot het betalen van het totaal bedrag aan de staat. In dit geval zijn X en Y beiden aansprakelijk voor €20.000,-.

Hieruit blijkt dat het bewijsprobleem wordt opgelost. Wanneer daders zwijgen over hoe het verkregen voordeel is verdeeld, hoeft het openbaar ministerie geen onderzoek hiernaar te verrichten. Als er tijdens de ontnemingsprocedure onduidelijkheden over de verdeling bestaan kan de rechter volstaan met de hoofdelijke oplegging. Dit leidt er automatisch toe dat het executieprobleem wordt opgelost, het openbaar ministerie kan zelf bepalen bij wie zij het geld verhalen. Als het openbaar ministerie meent dat X over meer vermogen beschikt dan Y en dat de vordering daardoor makkelijker bij X valt te verhalen, zal het openbaar ministerie hiertoe overgaan. In het huidig recht is dit niet mogelijk. Het openbaar ministerie kan X niet aanspreken voor het totaalbedrag, wanneer X slechts een betalingsverplichting van €10.000,- opgelegd heeft gekregen.

Met de mogelijkheid van hoofdelijke oplegging ontstaat dus een vereenvoudiging van het bewijs en van de tenuitvoerlegging van de ontnemingsmaatregel. De rechter hoeft slechts te beslissen over het voordeelsbedrag en kan dat bedrag aan alle daders opleggen.

3.2 Nadelen

Wanneer de rechter overgaat tot hoofdelijke oplegging, kan het voorkomen dat een dader voor een groter deel wordt aangeslagen dan hij werkelijk heeft verkregen. Dit is naar mijn mening in strijd met het doel van de ontnemingsmaatregel. In het Geripte Juwelendief arrest besliste de Hoge Raad dat bij het toepassen van art. 36e Sr. het om de ontneming van “voordeel dat de veroordeelde in de concrete omstandigheden van het geval daadwerkelijk heeft behaald.”.[7]

Hieruit begrijp ik dat een dader alleen mag worden aangesproken voor het deel dat de dader daadwerkelijk heeft verkregen. Met hoofdelijke oplegging komt het dus voor dat de dader niet wordt teruggebracht naar zijn positie voor het plegen van het strafbaar feit, maar wordt benadeeld. Daders dienen te worden gestraft voor de door hen gepleegde strafbare feiten, maar strafoplegging is slechts toelaatbaar door de rechter bij de behandeling van de strafzaak. Dat de dader een straf opgelegd krijgt en vervolgens tijdens de ontnemingsprocedure benadeeld wordt, is naar mijn mening onaanvaardbaar. Men zou kunnen stellen dat iemand twee keer gestraft wordt voor hetzelfde feit.

Volgens de toelichting op het wetsvoorstel krijgt de dader in een dergelijk geval een civielrechtelijke vordering op zijn mededaders. Dit lijkt een oplossing te zijn. De dader die uiteindelijk het totaal bedrag heeft betaald, kan zijn mededaders civielrechtelijk aanspreken en daarin zijn verlies vorderen. Echter, het is van algemeen bekendheid dat de dader niet snel over zal gaan tot een dergelijke procedure. De dader zal zijn mededaders hier wellicht op aanspreken, maar een civielrechtelijke procedure zal zelden te pas komen. Dus blijft de ene dader benadeeld en de mededaders genieten of van het voordeel of zijn in dezelfde positie als voor het plegen van strafbaar feit. Dat de mededaders genieten van het voordeel is onwenselijk, zij komen er makkelijker vanaf dan de benadeelde dader.

Het lijkt erop dat het doel van de ontnemingsmaatregel met de aanname van het wetsvoorstel zal veranderen. Het gaat niet meer om de dader terugbrengen in de positie die hij zou hebben gehad als het strafbaar feit niet zou zijn gepleegd, maar dat het openbaar ministerie zo snel mogelijk het verkregen voordeel kan ontnemen. Het komt erop neer dat het openbaar ministerie geen moeite meer hoeft te doen, de daders vechten het onderling wel uit. Dit is naar mijn mening buitengewoon kwalijk, ten koste van de dader wordt het werk van het openbaar ministerie makkelijker gemaakt.

Daarnaast geldt dat hoofdelijke aansprakelijkheid geen plaats heeft in het strafrecht. Gedeelde aansprakelijkheid is puur civielrechtelijk te beschouwen. Aansprakelijkheden die voortvloeien uit betrokkenheid bij strafbare feiten zijn van hoogstpersoonlijke aard.[8] Het strafrecht gaat uit van een persoonlijke aansprakelijkheid van een verdachte voor eigen gedragingen, van individuele schuld en toerekening en een op de persoon van de verdachte toegespitste sanctieoplegging, met inbegrip van de ontneming van het daadwerkelijk en dus individueel genoten voordeel.[9] Hier komt weer naar voren dat een dader slechts voor het deel aansprakelijk kan worden gesteld dat de dader zelf daadwerkelijk heeft verkregen.

Ten slotte kan worden gezegd dat er niets mis is met het huidig recht. In het huidig recht hoeft niet precies bewezen te worden hoe het verkregen voordeel is gedeeld. Mochten er onduidelijkheden bestaan over hoe het voordeel werd verdeeld dan kan de rechter een schatting maken, hierbij kan hij uitgaan van algemene ervaringsgegevens. Indien bewezen wordt dat één dader een grotere rol in het delict had dan de ander, dan kan de rechter – aan de hand van algemene ervaringsgegevens – ervan uitgaan dat hij meer voordeel heeft verkregen dan de mededader en derhalve een grotere betalingsverplichting aan hem opleggen. Er is dus helemaal geen bewijsprobleem, de rechter heeft vrijheid in het opleggen van betalingsverplichtingen. Tevens kan over het executieprobleem worden getwijfeld. Het is vanzelfsprekend dat de tenuitvoerlegging van de ontnemingsmaatregel bij de één gemakkelijker verloopt dan bij de ander. Dit is echter geen reden om over te gaan tot hoofdelijke oplegging. Dit brengt mij weer tot mijn stelling dat het wetsvoorstel puur in het leven is geroepen om de taken van het openbaar ministerie makkelijker te maken.

4. Conclusie

De mogelijkheid van hoofdelijke oplegging heeft voor- en nadelen. Zoals eerder uitgelegd lost hoofdelijke oplegging – volgens de toelichting van het wetsvoorstel – het bewijs- en executieprobleem van het openbaar ministerie op. Dit leidt tot vereenvoudiging van de ontnemingsprocedure, de taken van het openbaar ministerie worden makkelijker gemaakt.

Doch, naar mijn mening is de mogelijkheid van hoofdelijke oplegging niet wenselijk. Een dader dient terug te worden gebracht naar zijn positie voor het plegen van het strafbaar feit. Het moet derhalve gaan om het ontnemen van het voordeel dat de dader daadwerkelijk heeft verkregen. Door hoofdelijke oplegging ontstaat de situatie dat de veroordeelde een bijkomende sanctie krijgt. Hij is immers al veroordeeld bij de strafzaak en bij de ontnemingsprocedure dient hij geld te betalen welk hij wellicht nooit heeft verkregen. Een dader wordt mijns inziens in dat geval twee keer voor hetzelfde feit gestraft en derhalve onnodig benadeeld. Hoofdelijke oplegging heeft ook geen plek in het strafrecht, het heeft een puur civielrechtelijk karakter.

Het oplossen van het bewijs- en executieprobleem verhoudt zich niet met de hoofdelijke oplegging.

Derhalve is de mogelijkheid van hoofdelijke oplegging niet wenselijk.

[1] H.G. Punt, Praktijkboek ontneming van het wederrechtelijke verkregen voordeel, Den Haag, Sdu: 2009, p. 25.

[2] H.G. Punt, Praktijkboek ontneming van het wederrechtelijke verkregen voordeel, Den Haag, Sdu: 2009, p. 26.

[3] Borgers en Kooijmans, Het wetsvoorstel verruiming mogelijkheden voordeelsontneming, DD: 2010, afl.3/16, p. 209.

[4] Borgers en Kooijmans, Het wetsvoorstel verruiming mogelijkheden voordeelsontneming, DD: 2010, afl.3/16, p. 210.

[5] H.G. Punt, Praktijkboek ontneming van het wederrechtelijke verkregen voordeel, Den Haag, Sdu: 2009, p.35.

[6] Kamerstukken TK 32 194 nr. 9.

[7] M.J. Borgers, T. Kooijmans en J.B.H.M. Simmelink, “Recente rechtspraak over de ontnemingsmaatregel: het voordeelsbegrip en hoofdelijkheid”, DD: 2005, AFL 3/22, p. 343.

[8] M.J. Borgers, T. Kooijmans en J.B.H.M. Simmelink, “Recente rechtspraak over de ontnemingsmaatregel: het voordeelsbegrip en hoofdelijkheid”, DD: 2005, AFL 3/22, p. 345.

[9] M.J. Borgers, T. Kooijmans en J.B.H.M. Simmelink, “Recente rechtspraak over de ontnemingsmaatregel: het voordeelsbegrip en hoofdelijkheid”, DD: 2005, AFL 3/22, p. 344-345.

Gesponsorde koppelingen

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 8
Leden aangebracht: 1

Meer uit de categorie meningen-ervaringen

Hoe val je 10 kilo af zonder honger

Ervaringsverhaal

Doorwerken na je 65e wanneer wel en wanneer niet

Wanneer zou je nu eigenlijk langer moeten doorwerken?

AOW-leeftijd verhogen naar 67 jaar

Argumenten voor en tegen de verhoging van de AOW-leeftijd naar 67 jaar

De Studenten OV-Chipkaart, Flop of Top?

Kleinschalig onderzoek naar de mening van de studenten van Utrecht over de Studenten OV-Chipkaart.

Borstvoeding: ervaringen met gekolfde voeding, relactatie en lang voeden.

Mijn ervaring over problemen met aanleggen, het geven van volledig gekolfde borstvoeding en het lang voeden van een baby en dreumes

Humanity House

True the eyes of a refeguee

9/11 Memorial: Indrukwekkend!

Hoe indrukwekkend een bezoek aan het 9/11 memorial is.

De nieuwe 2012 Audi A6 Sedan

De nieuwe verbeterde Audi A6 met minder gewicht en veel meer veiligheid. Ondanks dit nog evenveel rijplezier.

Lessons in Love

Wat realiteit over romantiek

Geloof en Wetenschap

Geloof en Wetenschap lijken twee verschillende werelden.maar dat is niet zo,.dat blijkt ook uit.de volgende uiteenzetting.

Asiel zoekers. Hun verhaal. Wat wij zouden moeten weten.

Met een stuk of tien andere moslims kwamen zij aan in Nederland. Er was maar een half uur per dag elektra in het dorp. De taliban kwam altijd s,nachts.

Is iedere mens van nature een moordenaar?

De mens is van nature een moordenaar, alleen eigenbelang houdt ons tegen.

Wat is rechtvaardigheid?

Een analyse van het begrip rechtvaardigheid

vergelijk.nl, eenvoudig prijzen vergelijken

Op www.vergelijk.nl vind je de beste prijzen en producten. Tevens vind je er beoordelingen van de diverse webwinkels.

Weg met de Hypotheekrente Aftrek. Fiscaliseer de Aflossing!

Waarom is fiscalisering van de aflossing beter is!

Vervolg De groen Lobby

Balansventilatie en warmteterugwinning waardeloos voor klimaat

Nalatigheid ziekenhuizen/zorginstellingen wegens crisis (bezuinigingen)

Het vertrouwen in ziekenhuizen en/of ander zorg instellingen wordt op de proef gesteld

Een sterkere EU met Turkije ?

Door Turkse toetreding zal Europese Unie sterker worden

Alleenstaande werkende moeder.

Aleenstaande werkende moeder´s... en dan???

Hoe fijn om een boek te lezen op de Ipad

Alle gemak van het lezen van boeken op de Ipad.

Boekhouden met conscribo

Goedkoop en simpel boekhoudsysteem voor verenigingen

Revolutie in Egypte: goed of slecht?

De onlusten in Egypte zijn opweg naar een climax. Wat zal er gebeuren en hoe welke geveolgen heeft dit voor het Westen. In dit betoog zet ik uiteen hoe ik er tegen aankijk.

Chinese studenten en andere vreemdelingen in Nederland

een zeer persoonlijke momentopname in Zuid Holland

Motorrijden? Je rijbewijs, en dan?

Motorrijden, waarom zou je dat gaan doen?

Aankomen!

ook aankomen is een strijd