De Peelrandbreuk en wijst


Publicatie datum:

Een bijzonder natuurverschijsel in Oost Brabant

Gesponsorde koppelingen

Waar een horst en een slenk elkaar raken ontstaat een instabiele zone in de vorm van een breukrand. In oost Brabant ligt de Peelrandbreuk. In het veld is deze breukrand op sommige plaatsen goed te herkennen.

Heel bijzonder is het wijstverschijnsel. Dat is een bijzondere vorm van kwel.

Grondwater dat vanuit de Peelhorst naar de slenk wil afstromen, vindt bij de breukrand een moeilijk doorlaatbare laag op zijn weg. Hierdoor moet het grondwater naar boven.

Op de Peelrandbreuk ontstaat daardoor kwel met de bijbehorende drassige gronden op een hoge plek. Twee meter lager kan de bodem weer kurkdroog zijn.

Deze wijstgronden komen alleen in een smal lint in Oost Brabant voor.

Hoog en nat en laag en droog

Niets lijkt zo zeker als de grond onder je voeten. Toch is ook de aardkorst in beweging. Delen van de aardbodem zakken langzaam weg (slenken) en andere delen rijzen langzaam omhoog (horsten).

Waar een horst en een slenk elkaar raken ontstaat een instabiele zone in de vorm van een breukrand. Op de lijn Gemert, Uden, Nistelrode, Heesch en Oss loopt tussen de Peelhorst in het oosten en de Centrale slenk in het westen een stelsel van breukranden, die de Peelrandbreuk wordt genoemd. De belangrijkste breukrand loopt ten westen van Uden naar Heesch, daarna volgt een terras met een tweede breukrand die door Uden (de wijk Raam, Melle) via Slabroek aan de oostkant van Nistelrode verdergaat.

In het veld is deze breukrand op sommige plaatsen goed te herkennen. Tussen Uden en Vorstenbosch gaat de weg (de Karperdijk) zo'n vier meter naar beneden. Tussen Heesch en Nistelrode is dit hoogteverschil tot ongeveer twee meter (Wijststraat) teruggebracht. Bij het gehucht het Loo aan de oostkant van Nistelrode bedraagt het hoogteverschil 2,5 meter. Ten noorden van Heesch verdwijnt de breukrand onder andere aardlagen, zoals de komklei die door de rivier de Maas is afgezet, en is zo niet meer in het veld herkenbaar.

Het wijstverschijnsel

Heel bijzonder is het wijstverschijnsel. Dat is een bijzondere vorm van kwel.

In de Peelhorst stroomt het grondwater boven een ondoorlaatbare laag op ongeveer 30 meter diepte. Grondwater dat vanuit de Peelhorst naar de slenk wil afstromen, vindt bij de breukrand een moeilijk doorlaatbare laag op zijn weg. Hierdoor moet het grondwater naar boven. Eenmaal voorbij de breukrand, ligt de ondoorlaatbare laag voor grondwater circa 300 meter beneden het maaiveld.

Op de Peelrandbreuk ontstaat daardoor kwel met de bijbehorende drassige gronden op een hoge plek. Twee meter lager kan de bodem weer kurkdroog zijn.

Door het versneld laten afwateren van de kwel, bijvoorbeeld door de moeilijk doorlaatbare laag te doorbreken, zijn er in het recente verleden veel wijstgronden verloren gegaan.

Het grondwater uit de Peelhorst bevat ijzerdeeltjes. Als het grondwater bij de Wijstgronden aan de oppervlakte komt, gaan de opgeloste ijzerdeeltjes een verbinding aan met zuurstof. Er ontstaat dan ijzeroxide of roest en dat geeft het water de dieprode kleur. Waar veel ijzeroxide neerslaat, ontstaat oer, een harde steenachtige laag in de bodem. Deze oer draagt weer in sterke mate bij aan de ondoorlaatbare laag tussen de twee breukvlakken.

De wijstgronden komen alleen in een smal lint in Oost Brabant voor. Het is een ook Europees gezien zeldzaam aardkundig fenomeen en verdient in de toekomst meer aandacht om beschermd en ontwikkeld te worden.

Gesponsorde koppelingen

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 2
Leden aangebracht: 0

Meer uit de categorie natuur

Primaire koolstofproductie en cycli van koolstof en koolstofdioxide.

Koolstofdioxide is heel actueel, meer over de primaire productie en cycli van koolstof en koolstofdioxide.

Wat zijn homofielen, homoseksuelen, homo’s en lesbiennes?

Wat is homofilie en is homofilie en homoseksualiteit in de natuur gewoon?

Gazon onderhoud.

hier alles om een mooi gazon aan te leggen en te behouden.

De ooievaar in Nederland.

Het leven van de ooievaar in Nederland.

De Historie van de Fruitteelt

De fruitteelt door de eeuwen heen

Het einde van het universum?

Een informatieve tekst met een korte uitleg van de theorieen over het einde van het universum.

De onvoorstelbare krachten van de natuur

In dit artikel vertel ik over natuurgeweld en de gevolgen ervan.

Vulkanen spreekbeurt, Vulkanen werkstuk

Alles over Vulkanen, het ontstaan, de vorm en de indeling per soort.

Aardbevingen voorspellen - Deel 3 - Actuele wetenschap

Deel 3: Hoe is men tegenwoordig bezig met het voorspellen van aardbevingen? En wat is de beste manier?

Elysia chlorotica: Fotosynthese in een zeeslak

Elysia chlorotica: Fotosynthese in een zeeslak

Aardbevingen voorspellen - Deel 2 - Dieren

Hoe dieren in staat zijn aardbevingen te voorspellen.

Het leven van de pinguïn

Even een woordje uitleg over de pinguins, het zijn zo'n leuke dieren die grappig uit de hoek kunnen komen.

Yeti een Legende

Yeti een Legende

Lente bloemen, welke bloemen brengen nu het zonnetje in huis

Dit artikel gaat over lentebloemen en hun oorsprong

Duurzame besparingtips

Tips om duurzaam te bezuinigen

De zilvermeeuw.

Het leven van de zilvermeeuw.

Klaprozen

Wat mag er niet ontbreken in een landelijke of boerentuin? Juist. Klaprozen!

Bossen op Zandgronden

Een beschrijving van de bossen in Nederland

Beaufort: van lichte bries tot zware storm

De schaal van Beaufort, De effecten van verschillende windkrachten: van lichte bries tot zware storm.

het Amazoneregenwoud

Het Amazoneregenwoud, een schat aan biodiversiteit

Blue Energy

Wat is blauwe energie?

Muskusrattenbestrijding, wat, hoe en waarom is het?

De muskusrattenbestrijding. Wat, hoe en waarom is het? Uitleg.

Beekdalen

De verscheidenheid van de natuur in een beekdal

Gevolgen van de opwarming van de aarde

Gevolgen van de opwarming

De eendenkooi

Een beschrijving van de eendenkooien door de jaren heen in Nederland en de werking ervan