Het circus van Hipparchos
Nee, het circus van Hipparchos is geen tent met dieren en clowns, al doet de naam dit nog zo denken. Het is een groep kraters op de maan die hun naam te danken hebben aan de grootste sterrenkundige uit de oudheid!
In 1665 wist Robert Hooke, de Engelse rivaal van Isaac Newton, al uiterst nauwkeurige tekeningen te maken van de maankrater van Hipparchos. Als men de foto vergelijkt met een recente foto gemaakt met een 61''-telescoop is te zien dat de tekening van Hooke erg nauwkeurig is. Zo heeft hij duidelijk de twee bergranden linksonder gezien en getekend (figuur 1 en 2).
Afbeelding: http://images.astronet.ru/pubd/2004/10/23/0001200546/LPOD-2004-01-31.small.jpeg
Het circus van Hipparchos is een maankrater of beter gezegd, een groép kraters wat samen het ‘circus' vormt. Het circus is al heel oud en ligt ten noorden van de Albategnius en heeft een diameter van 150 km en een hoogte van 3320 meter (figuur 3. Afbeelding: http://www.salzgeber.at/astro/moon/hipparchus_delambre.jpg). Het bevat een veel recentere krater, Horrocks (figuur 4: Afbeelding: http://www.damianpeach.com/images/lunar0709/horrocks_2007_05_26dp.jpg). Hipparchhus C is een kleinere krater in het zuidoosten van de kratergroep. Het heeft een diameter van 17 km en een hoogte 2940 meter. Hipparcus L is kleine krater aan het oosten van de kratergroep en heeft een diameter 13 km en een hoogte 2630 m.
Toen Giovanni Battista Riccioli in 1651 met een maankaart kwam en daarin het namenstelsel introduceerde dat nu nog steeds wordt gebruikt, kregen alle plekken op de maan hun naam. Zo kregen de bergketens dezelfde namen als die van aarde, zoals de Apennijnen, de Jura en de Alpen. De ‘zeeën' kregen mooie lyrische namen als Mare Serenitatis (Zee der Sereenheid) en Sinus Iridum (Baai der Regenbogen). De kraters kregen de namen van beroemde astronomen. Een bepaalde groep kraters kreeg de naam van de grootste sterrenkundige uit de oudheid.
Hipparchos leefde van ongeveer 190 tot 125 voor Christus in Bithynië (figuur 5. Afbeelding: http://www.astro-rennes.com/lexique/portraits/Hipparchos.jpg). Hij was de grondlegger van de wetenschappelijke astronomie en de eerste die de sterrenkunde baseerde op waarnemingen en niet op beschouwingen. Zo bepaalde hij de excentriciteit van de maansbaan en de beweging van haar apsidenlijn. Hij leidde uit zijn waarnemingen de elementen van de zonsbaan af, berekende de eerste zonnetafels en bepaalde de ongelijke lengte van de jaargetijden. Hij verklaarde de samengestelde bewegingen van de planeten door een stelsel van epicykels en deferenten. Hij schatte de afstand van de zon op 1200, en die van de maan (met verwonderlijke nauwkeurigheid) op 59 aardstralen. Hij verdeelde de ecliptica in 12 tekens, elk van 30° en deze gebruiken we heden ten dage nog. De verschijning van een Nieuwe Ster in de Schorpioen (134 v. Chr.) was voor hem de aanleiding om een lijst van de helderste sterren te maken. Hij bepaalde hun plaatsen en vond door vergelijking met de waarnemingen van Timocharis en Arisstyllus de precessie van de nachteveningen. De lijst bevat 1025 sterren en is ons bewaard gebleven door Ptolemaeus. Hippocrates is ook als biograaf zeer bekend geworden. Hij leerde uit maansverduisteringen de breedte en lengte op aarde te vinden.
