Hoe komen wij aan onze achternaam?


Publicatie datum:

Vanaf 1811 moeten Nederlanders een achternaam voeren

Gesponsorde koppelingen

In augustus 1811 vaardigde keizer Napoleon een decreet uit (voor de tekst zie het eind van het artikel) waarin zijn onderdanen verplicht werden om een achternaam te kiezen. In het zuiden en westen van het huidige Nederland waren de gevolgen van dit decreet niet groot, omdat achternamen daar al heel gebruikelijk waren. Daarbuiten, met name op het platteland, gebruikte men in plaats van achternamen vaak patroniemen. Patroniemen zijn toenamen op basis van de voornaam van de vader, zoals Derks, Harms, Jans, Hindriks, etc. In sommige streken had in die tijd zelfs meer dan 90% van de bewoners alleen een patroniem.

De verplichting om een achternaam te kiezen veroorzaakte daarom in de regio's met veel patroniemen veel tumult. De meeste mensen vonden het onzin en rekenden erop dat deze flauwekul weer afgeschaft zou worden zodra de Fransen weer vertrokken waren.

In de door de Fransen bezette delen van het huidige Duitsland was dat inderdaad het geval, de nieuwe regels en instellingen werden afgeschaft nadat de Fransen vertrokken waren en de Duitsers kregen pas in 1875 hun "Standesamt". In Nederland hebben de Fransen echter een vrij complete wetgeving achtergelaten o.a. de Code Civil, Code de Commerce en Code Pénal, het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Koophandel en het Strafwetboek. Na hun aftocht werd de Napoleontische wetgeving vernederlandst, maar de basis van onze wetboeken en daarmee van ons belangrijkste recht bleef Frans.

Van de naamsaanname werd een acte opgemaakt. In hoeverre deze goed bewaard zijn gebleven, hangt sterk van de regio af. Bijvoorbeeld in de provincie Groningen zijn deze acten nauwelijks bewaard gebleven.

Omdat een klein deel van de Nederlanders geen gehoor had gegeven aan het Franse decreet, gaf de Nederlandse overheid haar burgers een herkansing in 1826.

Initieel ontstonden veel problemen door verschillen in de schrijfwijze van een achternaam. Niet verwonderlijk natuurlijk, gezien de geringe schrijf- en leesvaardigheid van veel Nederlanders.

Dat mensen de nieuwe verplichting niet al te serieus namen verklaart waarom men soms lichtvaardig een achternaam kozen: men nam gewoon een kleur of bijvoorbeeld een verwijzing naar een fysieke onvolkomendheid (Mank, Scheel, Dik, Kale, etc.).

Voor meer informatie over de herkomst van achternamen, zie: http://www.meertens.knaw.nl/nfd

 

Tekst decreet Napoleon Bonaparte

In het Paleis van St. Cloud, den 18 Augustus 1811.

Napoleon, Keizer der Franschen, Koning van Italiën, Beschermer van het Rhijnverbond, Bemiddelaar van het Zwitsersch Bondgenootschap.

Op het rapport van onzen Groot-Regter Minister van Justitie;

Gezien ons Decreet van den 20 July 1808;

Onzen Staatsraad gehoord;

Hebben wij gedecreteerd en decreteeren het geen volgt:

Art 1. De genen onzer onderdanen in de departementen van het voormalig Holland, der Monden van den Rhijn, der Monden van de Schelde en van het arrondissement Breda, welke tot dus verre genen vasten familienaam of voornamen hebben gehadt, zullen gehouden zijn, zodanigen, in den loop van het jaar der bekendmaking van ons tegenwoordig decreet, aan te nemen, en de opgave daarvan te doen aan den ambtenaar van den civielen staat der gemeente, alwaar zij woonachtig zijn.

Art 2. De namen van steden zullen niet toegelaten worden als familie-namen. Als voornamen mogen worden aangenomen dezulke, die bij wet van den II germinal IIde jaar zijn toegestaan.

Art 3. De maires, de opneming der inwoners hunner gemeenten doende, zullen gehouden zijn, te onderzoeken en ter kennis van het bestuur te brengen, of dezelve persoonlijk de bij voorgaande artikelen voorgeschreven voorwaarden hebben vervuld.
Zij zullen insgelijks gehouden zijn, de genen der inwoners van hunne Gemeenten, die van naam veranderd zijn, zonder zich te hebben gedragen naar de bepalingen van de bovengemelde wet van II Germinal IIde jaar, ter kennis van het bestuur te brengen.

Art 4. Van de bepalingen van ons tegenwoordig decreet zullen uitgezonderd zijn dezulken onzer onderdanen van de departementen van het voormalig Holland, der Monden van den Rhijn, der Monden van de Schelde en van het arrondissement Breda, die bekende namen en voornamen hebben, en welke zij bestendig hebben gevoerd, al ware het, dat die namen en voornamen voortkomstig zijn uit die der steden.

Art 5. De genen onzer onderdanen, in het voorgaand artikel vermeld, die hunne namen en voornamen willen behouden, zullen desniettemin gehouden zijn, dezelve op te geven, te weten: die, welke in bovengemelde departementen wonen, bij de mairie der gemeente, alwaar zij woonachtig zijn, en de andere, bij de zoodanige, alwaar zij voornemens zijn, hunne woonstede te vestigen: alles binnen den tijd, in art. 1 vermeld.

Art 6. De familienaam, dien de vader, of, bij ontstentenis van dien, de grootvader van vaderszijde, verklaard heeft, te willen aannemen, of welke hem toegekend zal blijven, zal aan alle kinderen worden gegeven, die gehouden zullen zijn, denzelven te voeren en aan te nemen in de akten; ten dien einde zal de vader, of, bij gebreke van dien, de grootvader, de aanwezig zijnde kinderen en kleinkinderen in zijne opgave vermelden, alsmede derzelver woonplaats; en dezulke onzer onderdanen, die hunnen vader, of bij ontstentenis van denzelven, hunnen grootvader nog in leven hebben, behoeven slechts te verklaren, dat hij nog in leven is, benevens de plaats van zijn verblijf.

Art 7. Zij, die de bij het tegenwoordig decreet voorgeschreven formaliteiten, en binnen den daar bij vermelden tijd, niet zullen vervuld hebben, en zij, die, in eenige publieke akte of onderhandsche verbintenis, willekeurig en zonder zich te hebben gedragen naar de bepalingen der wet van den IIden germinal IIde jaar, van naam veranderd zouden zijn, zullen overeenkomstig de wetten gestraft worden.

Art 8. Onze grootregter minister van justitie en onze minister van binnenlandsche zaken zijn belast, ieder voor zoo veel hem aangaat, met de uitvoering van het tegenwoordig Decreet, dat in het bulletin der wetten zal worden geplaatst.

 

(get.) NAPOLEON

 

Van wege den Keizer,

 

de Minister Secretaris van Staat,

 

(get.) De Graaf DARU."

Gesponsorde koppelingen

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 16
Leden aangebracht: 0

Meer uit de categorie onderwijs

Rationalisme vs Empirisme in de filosofie

verschillende stromingen binnen de filosofie worden in dit artikel besproken.

Agressie bij kinderen

Hoe ontstaat stress bij kinderen, op welke wijze uiten zij dit in agressie en wat kunt u doen om uw kind te helpen?

Monogamie/polygamie

De neurobiologische basis van monogamie

Ben ik geschikt voor het voortgezet onderwijs?

Een goede docent maakt het verschil. Maar wat is nu eigenlijk een goede docent?

Een goede samenvatting maken

Leer om een goede samenvatting te maken.

Een oudergesprek voeren

Als leerkracht krijg je te maken met oudergesprekken. Hoe houd je een goed en prettig oudergesprek?

Stress voor het eindexamen

Hoe je om moet gaan met stress tijdens het eindexamen.

Geschiedenis van opvoeding en onderwijs

een samenvatting van het boek 'vijf eeuwen opvoeden in nederland'.

De Koninklijke Landmacht

De Koninklijke Landmacht is het grootste krijgsmachtdeel van onze Nederlandse Krijgsmacht. In dit artikel alle feiten over de Koninklijke Landmacht.

Orde houden in de klas - Hoe pak je dit aan?

Kinderen zijn altijd op zoek naar grenzen. Regels zijn daarom belangrijk voor een kind, omdat dit structuur biedt en een veilig gevoel geeft.

Leertheoretische modellen als verklaring voor verslaving

In dit artikel worden leertheoretische modellen als verklaring voor verslaving uitgelegd

Kinderen op typles?

Alle kinderen zouden een typcursus moeten volgen.

De mediaan en de modus

In dit artikel worden de wiskundige mediaan en modus uitgelegd

Activerende Directe Instructiemodel - doeltreffende spellingslessen geven

Doeltreffende spellingslessen geven?

Hoogbegaafdheid - kenmerken

In dit artikel overlopen we de specifieke kenmerken van hoogbegaafdheid. Is alles te vatten in een IQ?

Trends en vernieuwingen op gebied van bewegingsonderwijs.

Trends en vernieuwingen op gebied van bewegingsonderwijs.

Ontwikkelingsgericht onderwijs met de 4 b's

betrokkenheid, betekenisvol, bedoelingen en bemiddelen in het onderwijs

Profielkeuze na havo 3: Natuur en Gezondheid

Als je in klas 3 van het havo zit kom je voor een keuze te staan. De profielkeuze: Je moet uit 1 van de 4 profielen kiezen. Dit is weer een stapje verder ter voorbereiding op een mogelijke opleiding en later beroep.

Cito toets-feiten en voorbereiding.

Uitleg over de achtergrond en feiten van de cito eindtoets en tips om kinderen hierop het beste voor te bereiden.

Betoog: Er moeten meer dierenrechten en zwaardere straffen tegen dierenmishandeling en verwaarlozing van dieren komen!

Betoog met argumenten voor het tegengaan van dierenmishandeling

Help, een werkstuk!

Hoe maak je op een zo effectief moeglijke wijze een werkstuk.

10 tips voor omgang met Pubers

Pubers kunnen zich impulsief gedragen en lijken weinig respect te hebben voor gezag, maar tegelijkertijd zijn pubers kwetsbaar en onzeker over de toekomst en over zichzelf. Hoe ga jij als leerkracht om met deze puber?

Tips voor presenteren in het onderwijs

Problemen met presenteren? Vind hier wat tips over hoe je een goede presentatie neerzet!

Evolutie van marketing

De evolutie van marketing vanaf de jaren 1860 tot heden.

Geschiedenis Tijd van jagers en boeren

Samenvatting van geschiedenis over de tijd van de jagers en boeren.