De stoa / Het Stoïcisme


Publicatie datum:

Het stoïcisme is een filosofische stroming van rond 300 v.Chr. die behoort tot de Hellenistische filosofieën. Het bekendste deel hiervan is de levensfilosofie van de jonge Stoa: Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius.

Gesponsorde koppelingen

In dit artikel geef ik in het kort weer waar de verschillende stromingen, de oude stoa, de midden-stoa en de bekendste jonge Romeinse stoa, voor staan. 

Oorsprong

Je hebt drie verschillende stromingen in de Stoa. De oude Stoa (met o.a. Zenoon en Chrusippos), De midden-Stoa (met o.a. Antipatros en Poseidonios) en de jonge Romeinse Stoa (met o.a. Cicero, Seneca en Marcus Aurelius)

 

Te beginnen bij de oude Stoa. (300-150 v.chr)

De grondlegger van de Stoa is Zenoon van Kition (Zeno van Citium). Hij leefde van ongeveer 334 tot 262 voor Christus. Hij kreeg een Griekse opvoeding van zijn vader, die een rijke koopman schijnt geweest te zijn. De Griekse taal beheerste hij uitstekend en kwam op zijn 22ste terecht in Athene. Hier ging Zeno in de leer bij Krates.

De naam Stoa ontleent deze filosofie aan de school van Zeno. Dit was een zuilengang in Athene, die met wandschilderingen was versierd: de ‘veelkleurige zuilengang’ (Grieks: ‘Stoa poikilè’)

De Griekse filosofie is tot en met het denken van Aristoteles een ‘anti-individualistische’ filosofie. De hellenistische filosofieën met als voornaamste de Stoa en het epicurisme hielden zich meer bezig met het menselijk gedrag in het dagelijkse leven dan met de abstracte waarheid. De mens als individu moest zich weerbaar maken tegen alle bedreigingen en moest zich meester maken over zijn zielenleven.

De voornaamste regel is: Leef in overeenstemming met de natuur. De stoïcijnen, in tegenstelling tot de leer van Epicurus, hingen aan deze regel hun hele ethiek op. Zij meenden dat het universum werd bezield door een goddelijke vonk, de logos of geest waaraan elk mens deel kan hebben.

De oude Stoici vergeleken de filosofie met een boomgaard: de logica zagen ze als de omheining, de fysica als de bomen en de ethiek als de vruchten

Zeno schreef  zijn ‘politeia’, een schets van de ideale maatschappij. Hij spreekt zich uit tegen geld, tegen tempels, rechtbanken, wetten, standbeelden en scholen en hij is voor vrije liefde. Deze politeia is net als al zijn andere werken verloren gegaan.

Veel Stoïcijnen van de Midden-Stoa en de Romeinse Stoa erkenden Zeno’s kunische ideeën, waarbij het ging om extreme soberheid, niet. Ze negeerden de ‘politeia’ en beschouwden het als een hoog gegrepen utopie. Het uitgangspunt dat het goed aan te leren is blijft bij de latere stoïci wel behouden.

Chrusippos van Soloi (280-205) wordt ook wel de tweede grondlegger van de Stoa genoemd. Ook hij schreef een ‘politeia’ en heeft hiermee de stoïsche theorie flink uitgebreid en de zienswijze van Zeno verder uitgewerkt.

 

De midden-Stoa  (150-50 v. Chr)

In deze tijd werd de filosofie eclectischer, dit woord komt van het Griekse woord ek-lego: uitkiezen. Dat betekent dat er stukjes van verschillende andere filosofische ideeën werden opgepakt en gebruikt voor de theorie. Hierdoor werd de filosofie ook ‘milder’ en dus voor meer mensen aantrekkelijk. Antipatros van Tarsus (200-129) was de man die de stoïsche kar trok. De stoïcijnen van deze tijd legden meer nadruk op de weg die afgelegd moet worden om het ideaal te bereiken. De nadruk kwam te liggen op welk gedrag je moest vertonen, hierin kon je namelijk wèl vorderingen maken.

De Stoïcijnse school had nog steeds Athene als standplaats. Maar dat veranderde toen Poseidonos van Apameia een stoïsche school startte op Rhodos waarna dit eiland gedurende enige tijd het centrum van de Stoa werd.

 

 

De jonge Romeinse Stoa (50 v.Chr – 200 N.Chr)

Het oorspronkelijk Griekse stoïsche denken is in de periode van de jonge Stoa helemaal naar Rome overgebracht. Deze stoïsche stroming ontstond rond het jaar 0 in het Romeinse keizerrijk. Deze stroming is tegenwoordig het meest bekend, er is veel meer van bewaard gebleven.

Marcus Tullius Cicero heeft een grote rol gepeeld in het bekend maken van de Griekse filosofie bij de Romeinen. Hij heeft de leer heel serieus bestudeerd en bekritiseerd.

Ook Seneca was belangrijk in de jonge Romeinse Stoa maar daarover meer  in het volgende hoofdstuk.

Marcus Aurelius leefde van 121 tot 180. Hij groeide op in rijke en invloedrijke kringen met privé-onderwijs van de allerbeste leraren. Via zijn filosofieleraar maakte hij kennis met de stoïsche leer. Hij werd keizer van Rome, maar was waarschijnlijk liever full-time filosoof geworden. In vergelijking met andere keizers was hij nogal mild, maar ook in zijn tijd werden christenen en andere mensen die tegen hem waren vervolgd en ook werden er oorlogen gevoerd.

Marcus was vooral praktisch gericht net als de andere vertegenwoordigers van de Romeinse Stoa en zijn doel was niet ‘wijs zijn’, maar ‘goed zijn’.

Hij leefde in de overtuiging dat het belangrijker was als een wijsgeer te leven dan het machtigste keizerrijk van zijn tijd te besturen. Hij bracht als keizer zijn filosofische ideeën dagelijks in de praktijk.

 

Filosofische opvatting

De Stoa heeft drie belangrijke onderdelen: de logica, fysica en ethica. De logica gaat over de geldigheid van redeneringen, de fysica gaat over de natuur. De ethica heeft betrekking op de menselijke handelingen: de vraag wat goed en slecht is.

De wereld is voor de stoïcijnen terug te brengen tot twee principes: het passieve en het actieve beginsel. Het passieve is de materie die alle mogelijke vormen kan krijgen en het actieve is dat wat aan de materie vorm geeft. Alles in de wereld is samengesteld uit deze twee elementen. (Panta rei eadem sed aliter) Het actieve beginsel wordt ook wel de ‘Natuur’ genoemd: deze vormt de dingen tot wat ze zijn. De natuur is identiek aan de ratio, de rede. Dat betekent dat alles wat er in de wereld gebeurt, begrijpelijk is en volgens wetten gaat.

Fatum

De samenhang tussen alles is niet zomaar willekeurig, dat wordt bepaald en geleid door de ‘Ratio’. Deze heeft alles in samenhang geplaatst. Alles is  van tevoren door de ‘Ratio’ voorzien en vastgelegd. Als je er zo tegen aan kijkt heet de ‘Ratio’ het noodlot, het fatum. Het gebeuren in de wereld is er niet zomaar, maar is er is een allesbeheersende voorzienigheid, providentia. Toeval lijkt onmogelijk.

Ratio

Alleen de mens heeft de ‘Ratio’. Daarom wordt er ook wel iets goddelijks gezien in de menselijke geest. De mens heeft deel aan de universele ‘Ratio’: hij ziet dat de dingen onderling in verband staan en de mens heeft de middelen om deze verbanden ook onder woorden te brengen. De mens moet zich laten leiden door de ‘Ratio’. De mens moet (kan?) tot zelfinzicht komen.

Apatheia

Er zijn dingen die binnen ons bereik liggen en waar de mens invloed op zou kunnen hebben. Maar er zijn ook dingen die buiten ons bereik liggen, zoals bijvoorbeeld het overlijden van een vriend. Hierop kun je geen invloed uitoefenen, maar waar je wèl invloed op uit kunt oefenen is de manier waarop je hierop reageert. Hierbij moet je geen verdriet hebben of geëmotioneerd zijn, want sterke emoties vormen, volgens de stoïcijnen een gevaar voor het leven (volgens de ‘Ratio’). Deze emoties zijn onnatuurlijk en blokkeren de rede.

Er is een ideale toestand, waarbij de mens zich niet laat beïnvloeden door emotie en zich helemaal laat leiden door de Ratio. Dit wordt gemoedsrust of apatheia genoemd. Deze toestand bereikt men via de weg van de ware kennis.

De Stoïcijnen gaan er van uit dat dit ideaal voor de meeste mensen niet haalbaar is. Degene die dat wel kan wordt ‘wijs’ genoemd.

Motto

Het motto van de Stoïcijnen is ‘Secundum naturam vivere’: volgens de natuur leven. Hun hele filosofie is gebaseerd op de natuur. Je moet het evenwicht van de natuur in jezelf zien te vinden.

Gesponsorde koppelingen

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 13
Leden aangebracht: 0

Meer uit de categorie onderwijs

Wat kan ik verwachten op de middelbare school?

Lees hier wat je moet weten VOOR je naar de middelbare school gaat!

Basisontwikkeling: brede ontwikkeling

Basisontwikkeling: brede ontwikkeling

Van basisschool naar voortgezet onderwijs

Welke school kiezen we? Hoe begeleid ik mijn kind goed?

Ontwikkelingsgericht onderwijs met de 4 b's

betrokkenheid, betekenisvol, bedoelingen en bemiddelen in het onderwijs

Ondersteuning van uw kind in het onderwijs.

Hoe helpt u uw kind in het onderwijs?

Engels in het basisonderwijs in Friesland

Hoe gaat men op de basisschool in Friesland om met Engels?

De Koninklijke Luchtmacht

De Koninklijke Luchtmacht is een professionele organisatie, maar welk materieel hebben ze ter bechikking? In dit artikel veel leuke informatie en mooie beelden!

English tenses (Engelse werkwoordstijden)

Uitleg van de vervoeging en toepassing van de Engelse werkwoordstijden.

Dissociatiegraad en pH

Dissociatiegraad en pH

Der Besuch der alten Dame

Samenvatting van Duerrenmatts

Gelderse Musical Opleidingen

Gelderse Musical Opleidingen, DE musicalschool van Gelderland

Wiskunde functies en grafieken (HAVO)

Dit artikel geeft een beknopte samenvatting van alle wiskunde examenstof op HAVO niveau wat betreft functies en grafieken

De Urbar (grondboek) van het klooster Wietmarschen

het grondboek van het klooster Wietmarschen bevat veel interessante informatie over gewone mensen uit de 15e en 16e eeuw

Als Hollander studeren in België

Een kort artikel over de voornaamste verschillen tussen studeren in Nederland en studeren in België

Hoe overleef ik de brugklas als moeder van een brugklasser

Het is voor de brugklasser moeilijk, die eerste weken van de brugklas maar laten we vooral de moeder niet vergeten

Basisontwikkeling: basiskenmerken

Basisontwikkeling: basiskenmerken

De Nederlandse taal in het basisonderwijs

Wat zijn de definities van taal en hoe leren kinderen taal.

Theateroefeningen. 1: Frituurpannetje

Theateroefeningen voor basisonderwijs of thuis.

Studeren in deeltijd

Studeren in deeltijd kan op veel manieren

Profielkeuze na havo 3: Natuur en Techniek

Als je in klas 3 van het havo zit kom je voor een keuze te staan. De profielkeuze: Je moet uit 1 van de 4 profielen kiezen. Dit is weer een stapje verder ter voorbereiding op een mogelijke opleiding en later beroep.

Evolutie van marketing

De evolutie van marketing vanaf de jaren 1860 tot heden.

Hoe schrijf je een goed artikel?

Tips voor het schrijven van een goed artikel

Leren is leuk!?

Superleren, een methode om in een korte tijd een grote hoeveelheid moeiteloos te leren.

Bacheloropleiding Personeelwetenschappen

Bacheloropleiding Personeelwetenschappen op de Universiteit van Tilburg

Het 7S'en model

Uitleg over het 7S'en model