Taalkundige begrippen


Publicatie datum:

Handige taalkundige begrippen uitgelegd

Gesponsorde koppelingen

Taal we komen er dagelijks mee in aanraking, of je het nu wilt of niet. Zelfs nu je dit zit te lezen, kom je in aanraking met de taal.
Taalkunde is de wetenschappelijke studie van natuurlijke talen.

Hieronder beschrijf ik, beknopt, een aantal begrippen uit de taalkunde. Een aantal termen zullen echter eerder voorkomen bij Romaanse talen dan bij de Nederlandse of Germaanse talen.

  • Allofoon: Een klank variant, in de uitspraak, van hetzelfde foneem, die voor elkaar in de plaats gebruikt kunnen worden en niet tot betekenisverandering van het woord leidt.
    Voorbeeld: Maar betekent hetzelfde als je het zou uitspreken met een korte [a] of met een lange aa [a:].
    De klankvarianten moeten wel deel uitmaken van dezelfde groep fonemen, om elkaars allofoon genoemd te worden - /k/-/g/, /t/-/d/.
  • Assimilatie: Het 'gedeeltelijk' gelijk worden van twee aan elkaar grenzende medeklinkers. De articulatieplaats van een medeklinker wordt gelijk aan de articulatieplaats van de medeklinker die er op volgt.
    Voorbeeld: "pollepel ← pot + lepel, waarbij de /t/ onder invloed van de /l/ is geassimileerd tot een /l/. Dit is een vorm van assimilatie die ook in de spelling tot uitdrukking is gekomen".
    "voebal ← voet + bal, waarbij de /t/ onder invloed van de /b/ is geassimileerd tot een /b/".
  • Complementaire distributie: De ene klank komt voor waar de andere juist niet voorkomt en andersom.
  • Derivatie: Een woord waar een affix (gebonden morfeem) aan wordt toegevoegd en je een nieuw woord krijgt.
    Voorbeeld: het woord 'struikrovers'.
    'Struik' en 'roof' zijn vrije morfemen en 'er' en 's' zijn gebonden morfemen, suffixen.
  • Dissimilatie: Het tegenovergestelde van 'assimilatie'. De klanken, binnen een woord, ondergaan zodanige veranderingen dat zij minder op elkaar lijken.
  • Epenthesis: "in de gesproken talen en citaten zijn epenthesises veel gebruikte inlassingen van een of meer extra klanken binnenin een woord of samenstelling". Dit om de uitspraak van woorden juist te vergemakkelijken.
    Voorbeeld: herfst wordt in de spreektaal vaak uitgesproken als herrefst.
  • Foneem: een foneem is een klank die een verschil in betekenis kan veroorzaken in woorden. (voorbeeld: pril - bril - dril - tril).
  • Lenitie: medeklinkerverzwakking. De harde medeklinker, ofwel de plosieve klank, wordt zachter uitgesproken. De tong maakt weinig tot geen contact met het verhemelte (palatum).
    Een plosieve klank wordt een fricatieve klank.
  • Metathese: Het verplaatsen van klanken of lettergrepen binnen een bepaald woord.
  • Minimale paren: Als twee verschillende woorden door slechts één klank - foneem - van elkaar onderscheiden worden.
    Voorbeeld: baard - paard, pril - tril, etc.
  • Palatalisatie: Een klankverschuiving waarbij de articulatie van een medeklinker, meestal onder invloed van een naburige klank, verschuift in de richting van het harde verhemelte (palatum).
  • Stijgende tweeklank: woorden waarvan de 1e klinker zwak is en de 2e klinker sterk is, worden stijgende tweeklanken genoemd. Voorbeeld: Pauze.
    De zwakke klinkers zijn de: U en I.
  • Dalende tweeklank: woorden waarvan de 1e klinker sterk is en de 2e klinker zwak, worden dalende tweeklanken genoemd. Voorbeeld: Keuzen.
    De sterke klinkers zijn de: A, E en O.
  • Hiaat: woorden met twee sterke klinkers naast elkaar.
    Hiaat, gesloten klinker: aé, ae, ao en oe.
    Hiaat, beklemtoonde gesloten klinker: ía, úa en.
  • Metataal: De taal die door taalkundigen wordt gebruikt om taal te kunnen beschrijven.
  • Semantische kopie: ook wel een leenvertaling genoemd, is een woord dat onder invloed van een andere taal is ontstaan omdat er in de huidige taal (de lenende taal) nog geen woord, voor het bepaalde begrip, was en dat wel in de andere taal aanwezig was.
    Leenwoord: Hierbij wordt het woord, uit een andere taal, letterlijk overgenomen. (Voorbeeld: computer);
    Leenbetekenis: Hierbij is er sprake van een bestaand woord, dat er een betekenis bij kreeg, uit een vreemde taal waar die al gebruikt werd. (voorbeeld: "hemel, dat in het Nederlands "zwerk", "uitspansel" betekende, maar er bij de kerstening een geleende betekenis "hiernamaals, Godsverblijf" bij kreeg)".
    Leenvertaling: "elementen uit de uitlenende taal worden letterlijk vertaald naar het Nederlands. Waarbij het gaat om afleidingen en samenstellingen". (voorbeeld: drie-hoek uit tri-angulum(LT))
  • Synaloefe: de onmiddellijke op elkaar volgende klinkers van twee lettergrepen, in op elkaar volgende woorden, nemen één metrische positie in.
  • Synaeresis: Uitspraak van twee sterke klinkers als een tweeklank. Echter moet er wel een hiaat in het woord aanwezig zijn. Bij woorden waar synaeresis kan optreden wordt de minder open klinker nog meer gesloten zodat een tweeklank ontstaat.


Deze lijst is verre van compleet en ik zal in de toekomst deze proberen verder aan te vullen, met veel gebruikte termen. Maar deze, beschreven, termen komen het meest voor bij een vak zoals Taalkunde Spaans, voor de mensen die Spaans willen gaan studeren en waarschijnlijk komen deze termen ook veel voor bij de andere Romaanse talen.
Maar plaats gerust een reactie hieronder, voor op of aanmerkingen.


Gebruikte bronnen:

  • Boek: Universele taalkunde, Een inleiding in de algemene taalwetenschap. Fromkin V., Rodman R. en Neijt A.
  • Wikipedia.nl
Gesponsorde koppelingen

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 2
Leden aangebracht: 0

Meer uit de categorie onderwijs

Educatieve rekenspelletjes, zelf maken!

Gemotiveerde kinderen leren beter en effectiever. Rekenspelletjes maken het rekenen leuk en zorgen voor de juiste motivatie!

Theateroefeningen. 2: Basisimprovisatie

Theateroefeningen. 2: Basisimprovisatie

De Koninklijke Marine

In dit artikel kom je te weten wat de taak van de marine is en welke eenheden bij de marine horen.

Studeren met de nieuwe wetgeving

studeren en de wetgeving en besluiten van de overheid

Hoe creëer je wat rust in het leven van een brugklasser?

Vaak is het moeilijk voor een brugklasser om overzicht te bewaren in het begin van zijn tijd op de middelbare schooltijd.

Hoogbegaafdheid - kenmerken

In dit artikel overlopen we de specifieke kenmerken van hoogbegaafdheid. Is alles te vatten in een IQ?

Waarom is voorlezen zo belangrijk voor uw kind?

Geef uw kind een voorsprong. Ontdek zelf de voordelen van lezen.

Invloed van concentratie reactant op de chemische kinetiek

Invloed van concentratie reactant op de chemische kinetiek.

Hoe je het beste kunt leren voor een tentamen of examen!

Dit artikel geeft een aantal tips over hoe je je het beste kunt voorbereiden op een tentamen of examen.

Gelderse Musical Opleidingen

Gelderse Musical Opleidingen, DE musicalschool van Gelderland

Morele Ontwikkeling - Kohlberg

Morele Ontwikkeling - Kohlberg

De rollen van spel en geslacht in ontwikkeling bij kinderen

Dit artikel heeft geen beschrijving.

succesvolle voorbereiding van een toets: 6 tips om faalangst te voorkomen

Beter je examens voorbereiden, uitgelegd, 6 tips voor de perfecte voorbereiding!

Dromenvanger maken met kinderen

Waar komt de dromenvanger vandaan en wat is de betekenis ervan? Hoe kun je er op een eenvoudige manier eentje maken met kinderen?

MBO-HBO Games maken

Hier leest u de kern van de vakopleidingen voor games in Nederland

Veranderen van ongewenst gedrag bij kinderen

Hoe verander je het gedrag van een groep kinderen?

Bacheloropleiding Personeelwetenschappen

Bacheloropleiding Personeelwetenschappen op de Universiteit van Tilburg

Werking van zeep

Uitleg werking van zeep

De Koninklijke Landmacht

De Koninklijke Landmacht is het grootste krijgsmachtdeel van onze Nederlandse Krijgsmacht. In dit artikel alle feiten over de Koninklijke Landmacht.

Collectivisme versus individualisme

De verschillen tussen collectivistische en individualistische culturen worden besproken. De nadruk wordt in dit artikel gelegd op de verschillen in ideeën over onderwijs.

Verbeter je les, gebruik de opdrachtvorm!

Wil jij je les afwisselend houden? Wissel de verschillende werkvormen dan af. In dit artikel geef ik hier meer tips over.

Hoe bereid ik een spreekbeurt voor?

Een stappenplan voor het voorbereiden van een spreekbeurt

De stoa / Het Stoïcisme

Het stoïcisme is een filosofische stroming van rond 300 v.Chr. die behoort tot de Hellenistische filosofieën. Het bekendste deel hiervan is de levensfilosofie van de jonge Stoa: Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius.

De oorlog in Vietnam

Een korte beschrijving van de Vietnam oorlog

Fotografie opleidingen HBO

Een goede opleiding kiezen is niet makkelijk, ook niet voor fotografie, en zeker niet op HBO-niveau. Hier alle opleidingen duidelijk onder elkaar.