Taalkundige begrippen


Publicatie datum:

Handige taalkundige begrippen uitgelegd

Gesponsorde koppelingen

Taal we komen er dagelijks mee in aanraking, of je het nu wilt of niet. Zelfs nu je dit zit te lezen, kom je in aanraking met de taal.
Taalkunde is de wetenschappelijke studie van natuurlijke talen.

Hieronder beschrijf ik, beknopt, een aantal begrippen uit de taalkunde. Een aantal termen zullen echter eerder voorkomen bij Romaanse talen dan bij de Nederlandse of Germaanse talen.

  • Allofoon: Een klank variant, in de uitspraak, van hetzelfde foneem, die voor elkaar in de plaats gebruikt kunnen worden en niet tot betekenisverandering van het woord leidt.
    Voorbeeld: Maar betekent hetzelfde als je het zou uitspreken met een korte [a] of met een lange aa [a:].
    De klankvarianten moeten wel deel uitmaken van dezelfde groep fonemen, om elkaars allofoon genoemd te worden - /k/-/g/, /t/-/d/.
  • Assimilatie: Het 'gedeeltelijk' gelijk worden van twee aan elkaar grenzende medeklinkers. De articulatieplaats van een medeklinker wordt gelijk aan de articulatieplaats van de medeklinker die er op volgt.
    Voorbeeld: "pollepel ← pot + lepel, waarbij de /t/ onder invloed van de /l/ is geassimileerd tot een /l/. Dit is een vorm van assimilatie die ook in de spelling tot uitdrukking is gekomen".
    "voebal ← voet + bal, waarbij de /t/ onder invloed van de /b/ is geassimileerd tot een /b/".
  • Complementaire distributie: De ene klank komt voor waar de andere juist niet voorkomt en andersom.
  • Derivatie: Een woord waar een affix (gebonden morfeem) aan wordt toegevoegd en je een nieuw woord krijgt.
    Voorbeeld: het woord 'struikrovers'.
    'Struik' en 'roof' zijn vrije morfemen en 'er' en 's' zijn gebonden morfemen, suffixen.
  • Dissimilatie: Het tegenovergestelde van 'assimilatie'. De klanken, binnen een woord, ondergaan zodanige veranderingen dat zij minder op elkaar lijken.
  • Epenthesis: "in de gesproken talen en citaten zijn epenthesises veel gebruikte inlassingen van een of meer extra klanken binnenin een woord of samenstelling". Dit om de uitspraak van woorden juist te vergemakkelijken.
    Voorbeeld: herfst wordt in de spreektaal vaak uitgesproken als herrefst.
  • Foneem: een foneem is een klank die een verschil in betekenis kan veroorzaken in woorden. (voorbeeld: pril - bril - dril - tril).
  • Lenitie: medeklinkerverzwakking. De harde medeklinker, ofwel de plosieve klank, wordt zachter uitgesproken. De tong maakt weinig tot geen contact met het verhemelte (palatum).
    Een plosieve klank wordt een fricatieve klank.
  • Metathese: Het verplaatsen van klanken of lettergrepen binnen een bepaald woord.
  • Minimale paren: Als twee verschillende woorden door slechts één klank - foneem - van elkaar onderscheiden worden.
    Voorbeeld: baard - paard, pril - tril, etc.
  • Palatalisatie: Een klankverschuiving waarbij de articulatie van een medeklinker, meestal onder invloed van een naburige klank, verschuift in de richting van het harde verhemelte (palatum).
  • Stijgende tweeklank: woorden waarvan de 1e klinker zwak is en de 2e klinker sterk is, worden stijgende tweeklanken genoemd. Voorbeeld: Pauze.
    De zwakke klinkers zijn de: U en I.
  • Dalende tweeklank: woorden waarvan de 1e klinker sterk is en de 2e klinker zwak, worden dalende tweeklanken genoemd. Voorbeeld: Keuzen.
    De sterke klinkers zijn de: A, E en O.
  • Hiaat: woorden met twee sterke klinkers naast elkaar.
    Hiaat, gesloten klinker: aé, ae, ao en oe.
    Hiaat, beklemtoonde gesloten klinker: ía, úa en.
  • Metataal: De taal die door taalkundigen wordt gebruikt om taal te kunnen beschrijven.
  • Semantische kopie: ook wel een leenvertaling genoemd, is een woord dat onder invloed van een andere taal is ontstaan omdat er in de huidige taal (de lenende taal) nog geen woord, voor het bepaalde begrip, was en dat wel in de andere taal aanwezig was.
    Leenwoord: Hierbij wordt het woord, uit een andere taal, letterlijk overgenomen. (Voorbeeld: computer);
    Leenbetekenis: Hierbij is er sprake van een bestaand woord, dat er een betekenis bij kreeg, uit een vreemde taal waar die al gebruikt werd. (voorbeeld: "hemel, dat in het Nederlands "zwerk", "uitspansel" betekende, maar er bij de kerstening een geleende betekenis "hiernamaals, Godsverblijf" bij kreeg)".
    Leenvertaling: "elementen uit de uitlenende taal worden letterlijk vertaald naar het Nederlands. Waarbij het gaat om afleidingen en samenstellingen". (voorbeeld: drie-hoek uit tri-angulum(LT))
  • Synaloefe: de onmiddellijke op elkaar volgende klinkers van twee lettergrepen, in op elkaar volgende woorden, nemen één metrische positie in.
  • Synaeresis: Uitspraak van twee sterke klinkers als een tweeklank. Echter moet er wel een hiaat in het woord aanwezig zijn. Bij woorden waar synaeresis kan optreden wordt de minder open klinker nog meer gesloten zodat een tweeklank ontstaat.


Deze lijst is verre van compleet en ik zal in de toekomst deze proberen verder aan te vullen, met veel gebruikte termen. Maar deze, beschreven, termen komen het meest voor bij een vak zoals Taalkunde Spaans, voor de mensen die Spaans willen gaan studeren en waarschijnlijk komen deze termen ook veel voor bij de andere Romaanse talen.
Maar plaats gerust een reactie hieronder, voor op of aanmerkingen.


Gebruikte bronnen:

  • Boek: Universele taalkunde, Een inleiding in de algemene taalwetenschap. Fromkin V., Rodman R. en Neijt A.
  • Wikipedia.nl

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 2
Leden aangebracht: 0

Meer uit de categorie onderwijs

Flagellanten en Jodenvervolging tijdens de pestepidemie van 1349-1350 in de Nederlanden

Rond 1349 zien we opeens pest, jodenvervolging en flagellanten

Vind alle examens met alle antwoorden op www.examenblad.nl

Op www.examenblad.nl vindt je alle examens en antwoorden, van de laatste 10 jaar, van het vwo, de havo, het vmbo tl, het vmbo gl, het vmbo kb en het vmbo bb.

Help uw kind beter te lezen: Letters flitsen

Geef uw kind een goede leesstart. Naast school kunnen ouders veel betekenen voor snel leren lezen!

Profielkeuze na havo 3: Cultuur en Maatschappij

Als je in klas 3 van het havo zit kom je voor een keuze te staan. De profielkeuze: Je moet uit 1 van de 4 profielen kiezen. Dit is weer een stapje verder ter voorbereiding op een mogelijke opleiding en later beroep.

Taalontwikkeling van kinderen en het belang van een rijk taalaanbod

Hoe verloopt de taalontwikkeling van kinderen en waarom is voorlezen zo belangrijk?

Ben ik geschikt voor het voortgezet onderwijs?

Een goede docent maakt het verschil. Maar wat is nu eigenlijk een goede docent?

Taalronde

Een taalronde is een taalwerkvorm waarbij spreken, luisteren, lezen en schrijven aan bod komen

Maatschappelijk Werk en Dienstverlening

Een informatief artikel over de HBO opleiding Maatschappelijk werk en Dienstverlening

Kindertekeningen (deel 4)

Ontwikkeling van de beeldende vermogens van het kind.

Invloed van concentratie reactant op de chemische kinetiek

Invloed van concentratie reactant op de chemische kinetiek.

Studeren in Zweden

Studeren in Zweden als Nederlandse student heeft zo z’n voordelen, maar is soms ook erg ingewikkeld!

Speciaal Basis Onderwijs BSO

Wat is een BSO en voor wie is het geschikt

Hoe kun je goed scoren bij de Citotoets Eindtoets Basisonderwijs?

Er wordt steeds meer waarde toegekend aan een hoge score bij de eindtoets van het Basisonderwijs. Hoe kun je goed scoren bij de Eindtoets Basisonderwijs?

Hoe overleef ik de brugklas als moeder van een brugklasser

Het is voor de brugklasser moeilijk, die eerste weken van de brugklas maar laten we vooral de moeder niet vergeten

Teambuilding voor kinderen

Kinderen presteren op alle vlakken beter door duidelijkheid en discipline.

Educatieve rekenspelletjes, zelf maken!

Gemotiveerde kinderen leren beter en effectiever. Rekenspelletjes maken het rekenen leuk en zorgen voor de juiste motivatie!

Kinderen op typles?

Alle kinderen zouden een typcursus moeten volgen.

Universiteitsbibliotheek Binnenstad Utrecht

Een kort artikel over de Universiteitsbibliotheek in de binnenstad van Utrecht.

Veranderen van ongewenst gedrag bij kinderen

Hoe verander je het gedrag van een groep kinderen?

Gezakt! En nu?

Wat te doen als je gezakt bent gezakt

De Koninklijke Marine

In dit artikel kom je te weten wat de taak van de marine is en welke eenheden bij de marine horen.

Cubacrisis

In het begin van de jaren '60 is de wereld op het nippertje ontsnapt aan een derde wereldoorlog. Hoe kon het zo ver komen? En hoe zijn we er aan ontsnapt?

Langstudeerboete

Een betoog over de langstudeerboete in het onderwijs, wat de hbo en wo studenten moet overhalen, hun studie op tijd af te ronden.

Hoe schrijf je een practicum verslag?

Richtlijnen voor een practicum verslag

Hoe een onderzoeksinterview voorbereiden en houden?

Een onderzoeksinterview is een geschikte onderzoeksmethode als u op zoek bent naar genuanceerde, kwalitatieve informatie en verwacht dat respondenten moeite hebben met het invullen van een vragenlijst, bijvoorbeeld omdat ze de Nederlandse taal niet goed beheersen of omdat het een ingewikkeld thema betreft.