Tomar, een stadje van grote cultuurhistorische waarde
Over de geschiedenis van Tomar
In de vallei van de Rio Nabðo, een zijrivier van de Rio Tejo, ligt het charmante stadje Tomar, dat in de twaalfde eeuw door de grootmeester van de tempeliers, Gualdim Pais, werd gesticht. Hij bouwde op een van de heuvels het Convento de Cristo, een kloostercomplex dat in 1983 door de Unesco tot werelderfgoed werd verklaard.
De ridderorde van de tempeliers heeft een belangrijke rol gespeeld bij de herovering van Portugal op de Moren. Ze werden hiervoor beloond met grote stukken land en veel politieke macht. Onder hun bescherming werden kastelen, kerken en steden gebouwd. Het Convento de Cristo in Tomar is hier een voorbeeld van en staat heden ten dagen nog vol herinneringen aan de monnik-ridders van de tempeliers en de latere christusorde. Want in 1314 zag paus Clemens V zich gedwongen de rijke en machtige tempeliers op te heffen. Dit stuitte echter tot groot verzet, waarop zijn opvolger, paus Johannes XXII, de koning het recht schonk een nieuwe orde te stichten, de zogeheten order der christusridders. De combinatie van monnik en ridder was in de Middeleeuwen overigens een normaal verschijnsel.
Na de definitieve verdrijving van de Moren kreeg de orde een nieuwe opdracht, zij moest de Portugese koninklijke macht vergroten. Door grootmeesters te worden konden Hendrik de Zeevaarder en koning Manuel I de orde gebruiken voor hun idealen. Zo financierden ze de ontdekkingsreizen en trachten de 'ongelovigen' tot het christendom te bekeren. Het symbool, een achthoekig rood kruis - overgenomen van de tempeliers - sierde de zeilen van de karvelen die de onbekende wateren doorkliefden.
Onder Hendrik de Zeevaarder werd tussen het tempeliersfort en de charola, de bidkapel van de tempeliers, een kruisgang aangelegd. Onder Joðo III (1521-1557) werden echter pas de grote veranderingen aangebracht. De macht van de orde werd uitgedrukt door een kerk en bijgebouwen te neer te zetten met schitterende versieringen in manuelinostijl, wat vooral tot uiting komt in het raam aan de westzijde van de kerk. In die tijd werd het weer een zuivere monniksorde. In 1789 was de secularisatie een feit en na de val van de monarchie in 1910 werd de orde voor goed opgeheven.
De manuelinostijl is een decoratieve beeldhouwkunst die gebaseerd is op de scheepvaart. Ramen, deuren, roostervensters en balustraden werden onder meer verfraaid met kabeltouwen, ankers, koralen, netten en exotische planten. Deze weelderige stijl markeert de overgang van de gotiek naar de Renaissance en is onder koning Manuel I (1495-1521) tot grote bloei gekomen. Behalve in het Convento de Cristo in Tomar is de manuelinostijl te vinden in het Jeronimus-klooster in Lissabon en in de toren van Belém.
Tomar is ver buiten de grenzen van haar stad bekend om het 'festa dos Tabuleiros'. Eens in de drie a vier jaar wordt dit feest uitbundig gevierd door de 'Broederschappen van de Heilige Geest', die in de veertiende eeuw door de heilige koningin Isabel werden gesticht. Deze broederschappen deelden brood, wijn en vlees aan de armen uit. Tijdens het vier dagen durende feest zijn de straten versierd met slingers, bogen en papieren bloemen. Het hoogtepunt vormt de processie op zondag, dan begeleiden vierhonderd jonge mannen, uitgedost in zwarte broek, wit overhemd en gekleurde das, in een optocht eenzelfde aantal jonge meisjes, in witte jurk en gekleurde sjerp. De meisjes dragen balancerend op hun hoofd een 'tabuleiro', een plank of mand met een dertigal broden versierd met witte bloemen. Vooral de meisjes trekken de aandacht van het talrijke publiek dat op dit evenement afkomt. Het is een wonderbaarlijk gezicht om te zien hoe zij die toren, die vaak net zo hoog is als zijzelf, in evenwicht weten te houden. Aan dit ritueel liggen heidense offerfeesten ten grondslag. Een voorbeeld van zo'n tabuleiro is te zien op een van de pleinen in Tomar.
In het labyrintische centrum ligt het belangrijkste plein, het Praca da República. In het oog springen een zeventiende-eeuws raadhuis en de Igreja de Sao Joðo Baptista, een laatgotische manuelino-kerk uit de vijftiende eeuw met een spitstoelopende manuelino-klokkentoren. Aan de muren van deze kerk hangen schilderijen van Spaanse primitieven, zoals 'Het Laatste Avondmaal' van waarschijnlijk Gregório Lopes.
Een van de weinige synagogen die in Portugal bewaard zijn gebleven is die in Tomar. Ook dit heiligdom uit de vijftiende eeuw heeft maar nauwelijks de vernielzucht van andersdenkenden kunnen doorstaan. Sinds de bouw, tussen 1430 en 1460, is het maar tot 1497 door de Joodse gemeenschap gebruikt. Toen verbande koning Manuel I alle Joden die zich weigerden te bekeren. Tegenwoordig herbergt het een klein Joods museum: Museo Luso-Hebraico de Abraham Zacuto, genoemd naar de vijftiende-eeuwse astronoom en wiskundige.
Het voormalige klooster bij de zeventiende-eeuwse kerk Sao Francesco geeft onderdak aan een heel bijzonder museum, het Museu dos Fósforos, een lucifermuseum dat de grootste verzameling van Europa bevat. De meer dan 43.000 lucifersdoosjes komen maar liefst uit 114 landen.
Aan de oostoever van de Nabðo staat de dertiende-eeuwse kerk Santa María do Olival met een bijzondere klokkentoren van drie verdiepingen. Binnenin liggen de graven van de grootmeester van de tempeliers, Gualdim Pais. Deze kerk was in de tijd van de ontdekkingen de moederkerk van de zeelieden.
Op een zonnige dag is het heerlijk verpozen in het Parque de Mouchao, een eiland in de Nabðo-rivier, waar een Romeins rad in het stromende water draait. Wie goed kijkt ziet de vissen in het water omhoog springen. Een fascinerend gezicht.
Aan de westkant grenst Tomar aan het grote bos Mata dos Sete Montes. Aan de ingang hiervan staat een monument van Hendrik de Zeevaarder.
In alle opzichten is Tomar een stadje van grote cultuurhistorische waarde en een bezoek meer dan waard.
Meer artikelen over Portugal zijn te vinden op:
http://artikelen.foobie.nl/regios-landen/het-myterieuze-bos-van-bucaco
http://artikelen.foobie.nl/regios-landen/penela-kastelenstadje-in-midden-portugal
http://artikelen.foobie.nl/regios-landen/fatima-een-geliefd-bedevaartsoord
http://artikelen.foobie.nl/regios-landen/quinta-das-lagrimas-en-de-legende-van-pedro-en-ines
http://artikeleb.foobie.nl/regios-landen/het-wonder-van-nazare
Log in met je Foobie account om een reactie te plaatsen!
