Klinische neuropsychologie


Publicatie datum:

Klinische neuropsychologie is een onderdeel van neuropsychologie, dat op zijn beurt weer onderdeel is van neurowetenschappen.

Gesponsorde koppelingen

Klinische neuropsychologie is het wetenschapsgebied waar de relaties tussen hersenstoornissen en gedrag bestudeerd worden in patiëntgebonden research en de toepassing ervan in de vorm van diagnostiek, begeleiding en behandeling. Klinische neuropsychologie is onderdeel van de neuropsychologie, die de relaties tussen hersenen en gedrag in algemene zin bestudeert. De neuropsychologie is op zijn beurt weer onderdeel van de neurowetenschappen. 

Klinische neuropsychologie

De ontwikkelingen binnen de klinische neuropsychologie gaan zo snel, dat ze eigenlijk niet bij te houden zijn. De meest opvallende recente verandering in de klinische neuropsychologie is de verbreding van onderzoek en praktijkbeoefening naar minder 'interessante' gebieden als traumatisch hoofd- of nekletsel, dementie, psychiatrische ziektebeelden, vergiftigingen en hersenontstekingen. Maatschappelijke factoren die hierbij van belang zijn hebben betrekking op:

  • kwantitatief maatschappelijke factoren: toename van hersenziekte of -beschadiging door lagere sterftekans en toename van neuropsychologische problemen door vergrijzing
  • kwalitatief maatschappelijke factoren: verandering in de gezondheidsopvattingen; er is meer aandacht voor de cognitieve, emotionele en sociale consequenties van hersenletsel (kwaliteit van leven)

Vroeger onderzocht de neuropsychologie het veld van multidisciplinaire interactie tussen neuro- en gedragswetenschappen. Tegenwoordig is het een psycholoog die zich in de neuropsycholoog heeft gespecialiseerd. Hierbij is geen eenduidigheid over welk soort psycholoog. 

De belangrijkste taken van de klinische neuropsycholoog betreft de 'Big Five':

  1. Analyseren van zowel de gestoorde als de intact gebleven gedragsmogelijkheden van de patiënt door middel van een psychologische functieanalyse (diagnostiek) en research.
  2. Ecologische relevantie: het vaststellen van consequenties van deze gedragsmogelijkheden voor het dagelijks leven van betrokkene.
  3. Nagaan van de specifieke relaties tussen de gedragsmogelijkheden en ede gegeven over de aard, plaats en omvang van de hersenstoornis.
  4. Bestuderen van de veranderlijkheid en veranderbaarheid van de geconstateerde gedragsmogelijkheden en   -beperkingen: prognose, vaststellen van herstel, adviseren over de gunstigste omstandigheden.
  5. Ontwikkelen, toepassen en evalueren van vormen van begeleiding en behandeling. 

Stoornissen

Stoornissen in gedrag bij klinische neuropsychologie zijn psychische of mentale functiestoornissen. Soms worden ook cognitieve of hogere functiestoornissen gebruikt. Een bekend classificatiemodel hiervoor is ICF: International Classification of Functioning. Voorheen was dit ICIDH: International Classification of Impairments, Disabilities and Handicaps. Het ICF wordt vooral gevolgd in de revalidatiewetenschappen.

Gedragsbeperkingen worden op twee niveaus omschreven: observerend en interpreterend.

Functiestoornissen in de neuropsychologie moeten niet worden verbonden aan de ‘orgaanbetekenis’ van het WHO (World Health Organization), omdat:

  • de hersen-gedragsrelaties empirisch zwak of onvoldoende aangetoond zijn
  • er theoretisch nooit een perfecte relatie zonder uitzonderingen zal zijn
  • de gedragsonderzoeker de verantwoordelijkheid voor de specificatie van het gedrag principieel niet uit de weg mag gaan

De eerste versie van mentale functies werd vastgesteld door Aristoteles: waarneming, beoordeling van het waargenomene en opslag in het geheugen. Later werd dit aangepast tot bewustzijn, waarneming, denken, voelen, taal, herinneren, leren en willen. Binnen deze functies zijn weer deelfuncties en de functies kunnen niet los van elkaar worden gezien. Functiedomeinen zou dan ook een betere term zijn.

Lokalisatie

Lokalisatie betekent: tot een bepaalde plaats beperken. Neuropsychologie is per definitie een lokalisatorische wetenschap, maar dat is het niet enige of belangrijkste doel. Er zijn twee soorten lokalisaties: van een functie en van een functiestoornis. De laatste is toepasbaar bij klinische neuropsychologie.

Problemen bij de vraag of gedragsafwijkingen te verklaren zijn door stoornissen van specifieke onderdelen van de hersenen (lokalisatie in engere zin) of van de hersenen als geheel (holisme of lokalisatie in brede zin) zijn:

  • ‘onderdelen van de hersenen’ kan van alles zijn
  • het is lastig om onderscheid te maken tussen lokale en algehele stoornissen
  • grenzen tussen verschillende onderdelen zijn moeilijk aan te geven
  • het cerebrum fungeerde al geruime tijd normaal

Dissociatie

Enkelvoudige dissociatie: een patiënt met laesie X vertoont een functiestoornis op taak A, maar niet op taak B.

Dubbele dissociatie: een patiënt met laesie Y heeft geen functiestoornis op taak B, maar wel op taak A (dus dubbel bewijs). Kan anterior (planning) of posterior (ruimtelijk inzicht) zijn.

De dubbele dissociatie (Teubers) werd ingevoerd voor een betere bewijsvoering inzake lokalisatie en lateralisatie van stoornissen. Iedere goed aangetoonde en helder geïnterpreteerde dubbele dissociatie is van onmiddellijk belang voor het neuropsychologische gedragsonderzoek, doordat patiënten drastisch van elkaar kunnen verschillen in de functiestoornissen.

Globaal neuropsychologisch model

Luria ontwikkelde een globaal neuropsychologisch model:

  • gaat uit van de hersenen-als-geheel als één complex functioneel systeem met daarbinnen diverse subsystemen. Dit functionele systeem is buitengewoon flexibel en adaptief
  • vanuit de gedragsstoornis kunnen dan ook nooit conclusies worden getrokken over de verantwoordelijke systemen
  • drie globale indelingen:

1. Drie voortdurend interacterende functionele eenheden (units), gerelateerd aan respectievelijk de subcorticale, posterieure en anterieure hersengebieden.

  • Regulatie van waakzaamheid en aandacht (stoornissen in hersenstam, diëncefalon, mediale gebieden grote hersenen)
  • Cognitieve informatieverwerking (stoornissen achter centrale fissuur, posterieure gebieden van laterale cortex)
  • Organisatie van gedrag: planning, regulatie, monitoring (stoornissen vóór de centrale fissuur, motorische, premotorische, prefrontale cortex).

2. Drie hiërarchisch geordende niveaus van verwerking, gerelateerde aan primaire, secundaire en tertiaire zone in de hersenen. De niveaus zijn gerangschikt van oppervlakkig fysieke tot diepe verwerking:

  • Primair: projectiegebieden van de zintuigen en motoriek.
  • Secundair: verdere verwerking van en betekenisverlening aan binnenkomende informatie en voorbereiding motoriek.
  • Tertiair: multimodale en cognitieve integratie en vormen van intenties en plannen en evaluatie van eigen gedrag.

3. Gedrag dat wel of niet gereguleerd wordt door taalprocessen, gerelateerd aan respectievelijk de linker- en rechterhemisfeer. De taaldominante hemisfeer werd voor Luria de dominante hersenhelft en ontkende daarbij de andere hemisfeer. Halfzijdige verwaarlozing kwam dan ook door de rechter hemisfeer.

De vijf hoofdzonden in de klinische neuropsychologie

  1. Een symptoom beschouwen als bewijs voor de oorzaak: wanneer A leidt tot B, dan wijst B niet noodzakelijkerwijs op A.
  2. Denken dat een bepaalde meting een vaststaande betekenis heeft: door de naam van de test of te weinig naar andere resultaten te kijken.
  3. Menen dat subjectieve gegevens een betrouwbare indruk van functiestoornissen kunnen opleveren: door eerst de huisarts en later de neuropsycholoog. Ook bij discussies over relevantie van neuropsychologische tests.
  4. Statistische significantieniveaus aanzien voor een aanduiding van de sterkte van een verband of de grootte van een verschil: er moet ook gekeken worden naar effect-size, aantallen correct geclassificeerde personen, sensiviteit, specificiteit, positief en negatief voorspellende waarden, hoeveelheid verklaarde variantie, enzovoort.
  5. Geloven dat de verschijnselen, dissociaties of dubbele dissociaties die men bij patiënten constateert in de normale populatie niet voorkomen: bijvoorbeeld discrepanties bij intelligentietests, lees- en schrijfstoornissen, geheugenstoornissen.
Gesponsorde koppelingen

Auteursinformatie


Geschreven artikelen: 3
Leden aangebracht: 0

Meer uit de categorie verslagen-scripties

Vaccinatie wel altijd zo goed?

In het nieuwsblad van België stond een artikel over de opkomst van bof. Dit gaat mogelijk om een gemuteerde soort van de bof.

Controleleer - Accountantscontrolerisico - een inleiding

Een korte samenvatting van de begrippen bij het accountantscontrolerisico.

Wat is Psychologie

De basisprincipes in de psychologie, van waarneming tot motivatie.

Beschrijving van alle leden van het Nederlandse Koningshuis

Korte beschrijving van alle leden van het koningshuis

Mensen Overtuigen & Beïnvloeden: De 'Door in the Face' techniek

Mensen overtuigen van iets dat ze eigenlijk niet willen doen: Klinkt ingewikkeld, maar door deze methode wordt het een stuk makkelijker.

Voor een crimineel geen cent te veel

Leefbaar Rotterdam heeft het volgende opgenomen in hun verkiezingsprogramma: ouders die hun kinderen zo verwaarlozen, dat zij in de criminaliteit belanden, krijgen geen kinderbijslag. Maar schieten we hier iets mee op?

Sanger DNA sequencing

Wat is Sanger DNA sequencing en hoe werkt het?

Literatuur

verslag over litratuur

Samenvatting onderzoek

Onderzoeken doe je niet vanuit het niets, je maakt eerst een plan. Er zijn verschillende soorten typeringen voor onderzoek.

Volkenrecht - Het Nicaragua arrest deel 2

Het vervolg van: Volkenrecht - Het Nicaragua arrest

Kenmerken van de Romeinse economie in de tijd van de Republiek

In dit artikel worden de kenmerken van de Romeinse economie tijdens de tijd van de Republiek besproken

Betoog wietpas

Een betoog over de wietpas. Stelling: tegen de wietpas.

Het belang van handel, markt en geld in het oude Griekenland

in dit artikel wordt besproken welke rollen handel, markt en geld hadden in het oude Griekenland

Wir haben es nicht gewusst

Betoog over het onethisch handelen van de kerk na het aan het licht komen van verschillende zedenmisdrijven

Anne Frank

Hier een boekverslag van Anne Frank. Van Havo 4, met mijn mening erbij.

Is een sprongtest een goede maat voor prestatie tijdens een 100 meter sprinten?

In dit artikel wordt besproken of een sprongtest een goede maat is voor prestatie tijdens een 100 meter sprinten.

Kwantitatieve Observaties

Een korte uitleg over kwantitatieve observatie

Volkenrecht - De bouw van de muur door Israel op bezet Palestijns gebied

De bouw van de muur door Israel op bezet Palestijns gebied, is dit gerechtvaardigd of niet?

Visie op goed spellingsonderwijs

In dit artikel geef ik aan wat mijn visie op goed spellingsonderwijs is a.d.h.v. verscheidende artikelen.

Volkenrecht; de rol van het internationaal gerechtshof

De rol van het internationaal gerechtshof.

Boekverslag - Littekens

Schrijver: Patricia De Martelaere Titel: Littekens Uitgever: Meulenhof en Kritak Aantal pagina’s: 163

Resistentievorming van kankercellen

Een probleem dat kan optreden bij de bestrijding van kanker, is dat de medicatie niet goed aanslaat. Het ABC-type ATPase speelt hierbij een grote rol.

Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme en het verschoningsrecht van advocaten

Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme en het verschoningsrecht van advocaten

Sekseverschillen verklaren

Verschillende theorieën proberen sekseverschillen te verklaren.

Taalverwerving - Theorieen